రీజినల్ సపోర్ట్ మెకానిజం EECA ప్రాజెక్టులో భాగంగా అమలు చేస్తున్న డిజిటల్ స్పార్క్ గ్రాంట్ల పథకంలో నిధులు పొందిన కొందరి పనిని పరిచయం చేసే కథనాల శ్రేణిలో ఈ ఇంటర్వ్యూ ఒక భాగం. ప్రపంచ దక్షిణ ప్రాంతాలను కవర్ చేసే డిజిటల్ డెమోక్రసీ ఇనిషియేటివ్ (DDI) కింద, CIVICUS భాగస్వామ్యంతో మెటామార్ఫోసిస్ ఫౌండేషన్, టెక్‌సూప్ ఈ ప్రాజెక్టును అమలు చేస్తున్నాయి. కంటెంట్ పంచుకునే ఒప్పందంలో భాగంగా దీన్ని గ్లోబల్ వాయిసెస్‌లో ప్రచురిస్తున్నారు.

మోంటెనెగ్రో EUలో చేరే దిశగా సాగుతోంది; ప్రస్తుతం 2028 నాటికి చేరాలన్నది లక్ష్యం. పర్యావరణానికి సంబంధించిన తన చట్టపరమైన, నియంత్రణ వ్యవస్థతోపాటు జాతీయ చట్టాల్లో చాలా భాగాన్ని యూరోపియన్ యూనియన్ (EU) ఆదేశాలకు అనుగుణంగా మార్చడంలో ఆ దేశం గణనీయమైన పురోగతి సాధించిందని 2025లో ఐక్యరాజ్య సమితి యూరప్ ఆర్థిక సంఘం (UNECE) సమీక్ష పేర్కొంది.

అయితే, వ్యర్థాల నిర్వహణతోపాటు కొన్ని సమస్యలు ఇంకా ఉన్నాయి. రీసైక్లింగ్ రేటు 2% కంటే తక్కువగా ఉంది. ఇది EU లక్ష్యమైన 50% కంటే చాలా తక్కువ.

EU-మోంటెనెగ్రో స్థిరీకరణ, అనుబంధ పార్లమెంటరీ కమిటీ ప్రతినిధి బృందానికి అధ్యక్షుడైన ఆస్ట్రియా పార్లమెంట్ సభ్యుడు థామస్ వైట్జ్ (గ్రీన్స్/EFA), ది న్యూ యూనియన్ పోస్ట్‌కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో మోంటెనెగ్రోలో “భారీ మెరుగుదలలు” వచ్చాయని చెప్పారు. గత ఏడాదిలో 100కు పైగా అక్రమ చెత్త కుప్పల ప్రదేశాలను మూసివేయడాన్ని ఉదాహరణగా చూపుతూ ఇలా అన్నారు: “అంత చిన్న దేశానికి ఇది గొప్ప ప్రయత్నం. కానీ ఇంకా అలాంటివి 500 ఉన్నాయి. వాటన్నింటినీ వారు శుభ్రం చేయాలని మనం ఆశిస్తే, అది అసాధ్యం.”

మోంటెనెగ్రో లక్ష్యానికి ఎలా చేరువ కావచ్చు, వ్యర్థాల నిర్వహణను ఎలా అదుపులోకి తీసుకురావచ్చు అనే విషయాలను రాజకీయ నాయకులు, అంతర్జాతీయ సంస్థలు చర్చిస్తుండగా, పరిస్థితిని ఇప్పుడే మెరుగుపరిచేందుకు సాధారణ పౌరులు ఆచరణాత్మక చర్యలు తీసుకుంటున్నారు.

ఈ డిజిటల్ స్పార్క్ పరిచయ కథనం అలాంటి ఒక సంస్థ ఎకోగార్డ్ గురించి, అలాగే దాని ప్రయత్నాల్లో పాల్గొంటూ అంచెలంచెలుగా మోంటెనెగ్రోను పరిశుభ్రంగా మార్చేందుకు కృషి చేస్తున్న అనేక మంది గురించి చెబుతుంది.

డిజిటల్ స్పార్క్, దాని సామాజిక కార్యక్రమం చూపిన ప్రభావం గురించి సంస్థ వ్యవస్థాపకుడు, జనరల్ డైరెక్టర్ సెనాద్ పెపిచ్‌ను గ్లోబల్ వాయిసెస్ ఇంటర్వ్యూ చేసింది.

గ్లోబల్ వాయిసెస్ (GV): మీ సంస్థ గురించి, డిజిటల్ స్పార్క్ ప్రాజెక్టులో భాగం కావాలని ఎందుకు నిర్ణయించుకున్నారో చెప్పండి.

సెనాద్ పెపిచ్ (SP): ఎకోగార్డ్ కార్యాలయంలో కాదు, క్షేత్రస్థాయిలో ఏళ్ల తరబడి చేసిన పనితో ఏర్పడింది. చర్యలు తీసుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న బలమైన ప్రజా సమూహాన్ని 6 సంవత్సరాలపాటు నిర్మించిన ‘ఒచిస్టిమో రోజాయే’ కార్యక్రమం నుంచి ఇది ఎదిగింది. అక్రమ చెత్త కుప్పల ప్రదేశాలతో మా పని మొదలైంది. ఆ తర్వాత రోజువారీ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసే ఇతర పర్యావరణ, సామాజిక సమస్యలకూ క్రమంగా విస్తరించింది.

మేము శుభ్రపరిచే కార్యక్రమాలు నిర్వహించాం, యువతతో కలిసి పనిచేశాం, ప్రచారాలు ప్రారంభించాం, మళ్లీ మళ్లీ తలెత్తుతున్న సమస్యలను పరిష్కరించేందుకు స్థానికులను ప్రోత్సహించాం.

క్షేత్రస్థాయిలో నేర్చుకున్న విషయాలను డిజిటల్ సాధనాలు, డేటాతో కలపాలని మేము కోరుకున్నందున డిజిటల్ స్పార్క్‌లో చేరాం. సమస్యల పూర్తి చిత్రాన్ని చూపించి, వాటి గురించి ప్రజలు మాట్లాడే విధానాన్ని మార్చగలమని ఆశించాం. ఆ ఆలోచన నుంచే మా పనిలో సహజమైన తదుపరి అడుగుగా ఎకోమాపా రూపుదిద్దుకుంది.

GV: మీ సమాజంలోని ఏ సమస్య లేదా సవాలు ఈ ప్రాజెక్టును చేపట్టేందుకు మిమ్మల్ని ప్రేరేపించింది?

SP: ప్రత్యేకంగా ఒక శుభ్రపరిచే కార్యక్రమం మా విధానాన్ని పునరాలోచించేలా చేసింది. గ్రామీణ రహదారి పక్కన ఉన్న ఒక అక్రమ చెత్త కుప్పను మేము తొలగించాం. ఆ ప్రాంత ప్రజలకు తమ వ్యర్థాలను పారవేయడానికి తగిన ప్రదేశం లేదు. సమీపంలోని చట్టబద్ధమైన వ్యర్థాల పారవేత కేంద్రం సుమారు 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.

శుభ్రం చేసిన తర్వాత అక్కడ చెత్త కంటైనర్ ఏర్పాటు చేయాలని కోరాం. సమస్యను పరిష్కరిస్తామని మాకు హామీ ఇచ్చారు. 3 సంవత్సరాలు గడిచాయి; కంటైనర్ ఏర్పాటు కాలేదు, చెత్త కుప్ప మళ్లీ వచ్చింది.

అది మళ్లీ రావడంతో ఇతర ప్రాంతాల్లోని ఇలాంటి ప్రదేశాలను మేము చూసే తీరు మారింది. ఇతర ప్రాంతాలకు సంబంధించిన ఫొటోలు, పోస్టులు, లేఖలు మా దగ్గర ఉన్నాయి. కానీ సమస్య ఎంత విస్తృతంగా ఉందో, వ్యర్థాల సేకరణ సేవల్లోని లోపాలతో దానికి ఎలాంటి సంబంధం ఉందో పూర్తిగా తెలుసుకునే మార్గం లేదు.

ఈ ప్రదేశాలను మ్యాప్‌లో గుర్తించి, ప్రతి నివాస ప్రాంతంలోని పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవాలని అనుకున్నాం. అలా చేయడం వల్ల వ్యర్థాల పారవేత సేవల్లో ఎక్కడ లోపాలు ఉన్నాయో స్థానిక సంస్థలకు చూపించడానికి, ఏం మారాలో చర్చించడానికి మాకు వీలు కలుగుతుంది.

GV: ఈ ప్రాజెక్టులో పాల్గొన్న సమయంలో మీ సంస్థ అమలు చేసిన ప్రధాన మార్పులు లేదా కార్యక్రమాలు ఏమిటి?

SP: ఈ ప్రాజెక్టుకు ముందు ఎకోగార్డ్ శుభ్రపరిచే కార్యక్రమాలు నిర్వహించేది, యువతతో కలిసి పనిచేసేది, అవగాహన కార్యక్రమాలు, ప్రచారాలు చేపట్టేది, స్థానిక సమస్యలపై దృష్టి సారించేలా చేసేది. డిజిటల్ స్పార్క్ ద్వారా క్షేత్రస్థాయిలో చూసిన విషయాలను మరింత పద్ధతిగా సేకరించి, విశ్లేషించడం మొదలుపెట్టాం.

ఎకోమాపా మొదట అక్రమ చెత్త కుప్పల మ్యాప్‌గా ప్రారంభమైంది. తర్వాత సమాజమంతటా ఉన్న పర్యావరణ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకునే సాధనంగా ఎదిగింది. మేము గుర్తించిన సమస్యలను స్థానికులకు అందుబాటులో ఉన్న సేవలతో అనుసంధానించేందుకు, ఒక్కో నివాస ప్రాంతంలోని పరిస్థితులను విడివిడిగా పరిశీలించాలని నిర్ణయించాం.

మేము సేకరించే సమాచారంతో ప్రతి నివాస ప్రాంతంలోని పర్యావరణ ముప్పులను, స్థానిక సేవల్లోని లోపాలను అంచనా వేసే నమూనాను కూడా రూపొందించాం. పునరావృతమయ్యే ధోరణులను గుర్తించడానికి, నివాస ప్రాంతాల అవసరాలను పోల్చడానికి, డేటా చూపిస్తున్న విషయాలను స్థానిక సంస్థలతో చర్చించడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.

GV: ఈ ప్రాజెక్టులో మీ భాగస్వామ్యం వల్ల మీ సంస్థ సేవలు అందుకునేవారిపైనా, మీరు సేవలందించే సమాజంపైనా ఎలాంటి ప్రభావం పడింది? దయచేసి ఉదాహరణలు చెప్పండి.

SP: మా కార్యకర్తల వద్ద ఇప్పుడు ఒక ఆచరణాత్మక సాధనం ఉంది. వారు గుర్తించిన విషయాలను నమోదు చేయడానికి మరింత స్పష్టమైన పద్ధతి కూడా ఉంది. ఆ సమాచారాన్ని ప్రజా ప్రచారాల్లో ఉపయోగించి, మార్పు అవసరాన్ని మరింత బలంగా వివరించగలం.

స్థానికులు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలకు వారి నివాస ప్రాంతాల్లో అందుబాటులో ఉన్న సేవలతో ఎలాంటి సంబంధం ఉందో ఇప్పుడు వారికి చూపించగలం.

ఇతర పట్టణాలు, దేశాలకు చెందిన సంస్థలు కూడా తమ సమాజాల్లోని పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడానికి, పరిష్కారాలను కనుగొనడంలో స్థానికులను భాగస్వాములను చేయడానికి ఈ సాధనాన్ని ఉపయోగించడంపై ఆసక్తి చూపాయి.

ఈ సమాచారం తమ పనిలో ఉపయోగపడవచ్చని స్థానిక వ్యర్థాల నిర్వహణ సంస్థ కూడా గుర్తించింది. ప్రస్తుతానికి మా కార్యకర్తల పని విధానంలో వచ్చిన మార్పులు, ఇతర సంస్థలు, స్థానిక సంస్థలతో మేము మొదలుపెట్టిన చర్చలే అత్యంత స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. క్షేత్రస్థాయిలో మార్పులు రావడానికి మరింత సమయం పడుతుంది.

GV: ఈ ప్రాజెక్టులో పాల్గొనడం వల్ల డిజిటల్ ప్రజాస్వామ్యం, పౌర కార్యకలాపాలకు అందుబాటులో ఉన్న అవకాశాలపై మీ సొంత జ్ఞానం, అవగాహన, అనుభవం ఎలా మారాయి?

SP: ఒక సమస్యను తెలియజేసే అవకాశం ప్రజలకు ఇవ్వడం మొదటి అడుగు మాత్రమేనని ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా నేర్చుకున్నాం. మేము సమాచారాన్ని ఎందుకు సేకరిస్తున్నాం, దానితో ఏం చేస్తాం, అది మార్పుకు ఎలా దారితీయవచ్చు అనే విషయాలు కూడా వారికి తెలియాలి.

ప్రజలను ఎలా చేరుకోవాలి, మరింత స్పష్టంగా ఎలా మాట్లాడాలి అనే శిక్షణ ప్రత్యేకంగా ఉపయోగపడింది. మేము వాడే పదాల గురించి, ప్రజలు నిస్సహాయంగా భావించకుండా సమస్యల గురించి ఎలా మాట్లాడాలి అనే దాని గురించి ఆలోచించేలా అది చేసింది.

మా దృష్టిలో డిజిటల్ ప్రజాస్వామ్యం అంటే స్థానికులు సమస్యలను గుర్తించడంలో సహాయపడటం, పరిష్కారాలను కనుగొనడంలో భాగం కావడం. వారు మాకు చెప్పిన విషయాలను సేకరించి, తనిఖీ చేసి, స్పష్టంగా సమర్పించినప్పుడు, అవి మా ప్రచారాలకు, సంస్థలతో జరిగే చర్చలకు ఉపయోగపడగలవు. మరింత స్పష్టమైన సమాధానాలు కోరడానికి కూడా అది మాకు తోడ్పడుతుంది.

GV: ఈ ప్రాజెక్టు నుంచి మీరు పొందిన అత్యంత విలువైన పాఠాలు, అనుభవాలు ఏమిటి?

SP: సాంకేతికత ఒక్కటే ఒక సమస్యను పరిష్కరించలేదన్నదే అత్యంత విలువైన పాఠం. సమాజమంతటా ఏం జరుగుతోందో చూడటానికి అది మాకు తోడ్పడగలదు. కానీ క్షేత్రస్థాయి పనికి, స్థానికులతో మాట్లాడటానికి లేదా సంస్థలతో కలిసి పనిచేయడానికి అది ప్రత్యామ్నాయం కాదు.

మ్యాప్‌లో ఒక సమస్యను గుర్తించడం ఆరంభం మాత్రమే. అది ఎందుకు జరిగిందో కూడా అర్థం చేసుకోవాలి. మనకు కనిపించే దానిని మాత్రమే పరిష్కరిస్తే, అదే సమస్య మళ్లీ వచ్చే అవకాశం ఉంది.

డేటాను ప్రజల అనుభవాలతో కలిపినప్పుడు, వారి అవసరాలకు సరిపోయే పరిష్కారాలను ప్రతిపాదించడం మొదలుపెట్టగలం. భవిష్యత్తు పనిలో మేము అనుసరించేది ఇదే: ప్రజల మాట వినడం, పునరావృతమయ్యే ధోరణులు, కారణాలను గుర్తించడం, నేర్చుకున్న విషయాలతో మార్పు కోసం ఒత్తిడి తేవడం.

GV: తర్వాత ఏం చేయబోతున్నారు? మీరు నేర్చుకున్న విషయాలను, పెంపొందించుకున్న డిజిటల్ సామర్థ్యాన్ని భవిష్యత్తు పనిలో, మీ సమాజంలో ఎలా ఉపయోగిస్తారు?

SP: మేము గుర్తించిన విషయాలను స్థానిక ప్రభుత్వానికి సమర్పించి, వ్యర్థాల సేకరణతోపాటు ఇతర స్థానిక సేవలకు మెరుగైన ప్రణాళిక అవసరమని వివరించడమే మా తదుపరి అడుగు. ఏళ్లుగా పట్టించుకోని నివాస ప్రాంతాలపై దృష్టి పడేలా చేయాలని, సంస్థలు ఎలా స్పందిస్తాయో తెలుసుకునేందుకు తదుపరి చర్యలు చేపట్టాలని అనుకుంటున్నాం.

మేము నేర్చుకున్న విషయాలను ఇప్పటికే ఎకోగార్డ్ విస్తృత కార్యకలాపాల్లో, ముఖ్యంగా మా ప్రచారాల్లో, స్థానికులను భాగస్వాములను చేసే విధానంలో ఉపయోగిస్తున్నాం. మోంటెనెగ్రోలోని ఇతర సంస్థలతో కలిసి ‘నేషనల్ ఎకో లైన్’ ఏర్పాటు కోసం ప్రచారాన్ని సిద్ధం చేస్తున్నాం. దేశవ్యాప్తంగా పర్యావరణ సమస్యలను తెలియజేయడానికి, బాధ్యతగల అధికారులు ఎలా స్పందిస్తున్నారో తెలుసుకునేందుకు తదుపరి చర్యలు చేపట్టడానికి ఇది ఒక మార్గంగా ఉంటుంది.

ఫలితాలు రావడానికి సమయం పట్టవచ్చని మాకు తెలుసు. అందుకే ఇతర సంస్థలు, స్థానిక సంస్థలతో కలిసి పని చేస్తూనే ఉంటాం.